Alles ligt naast alles

Dit is geen statisch gebied. Het verandert voortdurend. Niet groots of meeslepend. Maar er zit beweging in. Nationaal Park Zuid-Kennemerland is een van de meest karakteristieke duingebieden van Nederland, gelegen tussen Zandvoort, Haarlem en IJmuiden. Het heeft ‘open duinen’ die jonge en actieve natuur vormen omdat de wind het zand hier mag verplaatsen. Daardoor ontstaan nieuwe vormen waarop planten zich weer moeten aanpassen. Maar ook deze natuur kan niet zómaar bestaan, want ook hier wordt ingegrepen.

We snappen het wel. Het kan natuurlijk ook niet anders in dit kleine landje. Maar het contrast met de Zuid-Afrikaanse natuur – waarin we waren –  is zo groot. Daar is het landschap zo enorm uitgestrekt, ruig, krachtig en nauwelijks ingeperkt. De natuur mag zich op de meeste plaatsen helemaal zelf regelen. En dieren hebben nog een enorme rol in dat systeem. Als mens ben je er te gast. Zo anders dan hier.

De natuur in Nederland is klein, kwetsbaar en begrensd. Het wordt beheerst en in stand gehouden door mensen. ‘Alles’ ligt naast alles. Er is altijd nabijheid van dorpen, wegen, steden en industrie. Zonder beheer verdwijnt ze onherroepelijk. In dit levende duinsysteem wordt de natuur actief in stand gehouden: wisenten met enorme hoorns, Konik paarden en robuuste Schotse hooglanders begrazen het om dichtgroeien tegen te gaan. Er is aandacht voor waterbeheersing en biodiversiteit.

We vallen neer op een bankje langs het bestraatte fietspad. De zon is steeds uitbundiger gaan schijnen. De wind blijft krachtig, nog steeds in ons voordeel. We maken koffie en kijken op ons gemak om ons heen. Het is hier werkelijk schitterend. Er staan heel veel gele bloemen in dit gebied en met de blauwe ertussen lijken ze nóg geler. Het van zichzelf wat doffe helmgras contrasteert met het witte zand dat het vasthoudt maar er zijn ook vlaktes waar het lekker ‘mag’ stuiven.

We passeren het Vogelmeer waar lepelaars individueel foerageren. We zien een duinpan. De top van het duin is eraf gewaaid en bestaat uit een kom van zand waarin je de neiging hebt om even lekker te gaan liggen soezen. We doen het niet want we willen de sluizen van IJmuiden nog passeren en daarna via Beverwijk naar het eerste overnachtingsadres in Heemskerk gaan. Schotse hooglanders met stoere hoorns grazen bedaard naast het toegangshek waar we het natuurgebied gaan verlaten. We denken terug aan wilde buffels op tientallen meters afstand in de Zuid-Afrikaanse bush. Maar het is natuurlijk geen eerlijk vergelijk. Afrika is nog veel te vers in ons aanwezig. We zullen moeten proberen te herijken.

We blijven ook nu in duingebied maar zien vanaf fietspadheuveltoppen opeens de staalindustrie van IJmuiden roken uit lange schoorsteenpijpen. Als we afdalen, is het weer even uit het zicht, maar we weten nu dat het er is en dat maakt de beleving toch anders. Via een prachtige laatste haarspeldbocht van het duin af naderen we het havengebied van IJmuiden en de vier oude sluizen in het Noordzeekanaal – er liggen al plannen klaar voor een nog veel grotere zeesluis. Via het dijkje moeten we om de haringhaven heen om bij de kanaaldijk te komen van waar we een fietspad over sluizen en bruggen kunnen volgen naar Velsen Noord. Het is indrukwekkend. We voelen ons klein te midden van enorme sluizencomplexen, metalen constructies en grote zeeschepen die vanuit Port Amsterdam komen. We zijn diep onder de indruk van de enorme hoogovens en rokende schoorsteenpijpen.

We kunnen niet in één beweging doorfietsen – steeds moeten we wachten voor slagbomen – maar dat is geen straf. Er is enorm veel te beleven. We kijken onze ogen uit. We zien een klein rijtje arbeiderswoninkjes met heel gewone achtertuintjes, waarin de was van de lijn gehaald wordt, een hond blaft en een fiets tegen de gevel leunt alsof het heel gewoon is. Maar hier zijn geen gescheiden werelden: een staalfabriek als economische motor en belangrijke werkgever, duinen en natuurgebieden en woonplaatsen gebruiken hier samen hetzelfde kleine stukje Nederland. In één oogopslag wordt duidelijk dat belangen elkaar steeds meer zullen gaan bijten. Dit kan eigenlijk helemaal niet samengaan. Toch?

De arbeider is trots op zijn fabriek waar hele families werkzaam zijn, wij genieten van de natuur en de bewoner ruikt ’s avonds de lucht en vraagt zich af: wat adem ik eigenlijk in? In veel landen kun je uitwijken maar niet bij ons. Industrie ligt naast woongebieden, natuur ligt naast snelwegen en mensen wonen waar ook gewerkt moet worden. Wij zijn gewend om te passen en te meten: polders maken, dijken bouwen, plannen schuiven. Alsof het land een puzzel is die steeds opnieuw gelegd moet worden.

Het is al best laat. We gaan via Velsen Noord en Beverwijk naar Heemskerk. Daar is onze eerste overnachting. Aan een plein waar de laatste marktkramen nog worden afgebroken, is een erg verlokkelijke snackbar. We hebben ongeveer honderd kilometer gefietst en zelfs met de wind in de rug voelen we deze in de benen. Het is mooi geweest. Na de bestelling vallen we tevreden neer op het terras. We moeten een jasje aantrekken want de zon is achter de dorpsbebouwing gezakt. Maar het ademt eigenlijk helemaal geen dorpse sfeer. Eerder een stadse omdat het hier groot is, erg veel voorzieningen heeft en tegen Beverwijk en industrie aanligt. De kust is dichtbij maar uit het zicht en daarmee toch ver weg.

We fietsen naar ons eerste vrienden-op-de-fiets overnachtingsadres. Er volgt een heel hartelijke ontvangst in een luxe twee-onder-een-kap woning. We krijgen een prachtige slaapkamer toegewezen. Na een lekkere douche wordt ons een heerlijke kop koffie aangeboden aan de grote gezinstafel. De rest van het gezin schuift ook aan en is al net zo nieuwgierig naar onze fietsdag maar vooral uit welk deel van Nederland wíj komen. Zíj vertellen over hun Noord-Hollandse leven onder de rook van de hoogovens, aan de boorden van het Noordzeekanaal, vlakbij de Noordzeekust en op zeer korte afstand van de waterrijke Noord-Hollandse polder. De Schotse collie van het gezin heeft nu al vriendschap gesloten met ons en legt haar kop vol vertrouwen op de schoot van mijn vrouw.