Natuur laat zich niet temmen

Achter de glazen wand van de strandtent kijken we over de Noordzee en naar activiteiten op het strand. Een enkeling waagt zich met badkleding in branding of zee, maar de meesten houden de kleding aan en vermaken zich op een andere manier. Niemand zont, het is te fris.

Met onze kinderen kwamen wij hier graag in de herfst als het stevig waaide of stormde en op lentedagen als het lekker zonnig maar niet al te warm was. We liepen vanaf de parkeerplaats tegenover Hotel Duinoord naar het strand, spelend in de branding naar een steile doorgang van duinzand en struinend via glooiende paden door duinen terug naar onze auto. We zochten geen overvol strand en ‘bakten’ nooit in de zon maar verrasten de kinderen toch een keer door ze iets eerder van school te halen om samen met opa en oma naar de Wassenaarse Slag te gaan. Want zij gingen daar nog steeds ieder jaar een keer met mijn jongste zus Annet heen die het syndroom van Down had. Aan het eind van de middag was het er minder druk en ontstond weer ‘speelruimte’. 

Genoeg getuurd. We stappen op de fiets om eindelijk door gebied te gaan dat naar echte natuur neigt. De duinen zijn van nature gevormd door wind, zee en zand. Al duizenden jaren. Maar de mens bemoeide zich ermee door aanplant van helmgras, aanleg van voormalige verdedigingswerken en waterwinning.

De Randstedelijke bebouwing die je op de kaart ziet is enorm, maar verdwijnt achter de schitterende duinstrook die natuurlijke bescherming biedt. De wandel- en fietspaden maken het mogelijk om door dit gebied te gaan zonder het te beschadigen. Het ingrijpen van de mens heeft de duinen veel stabieler gemaakt wat natuurlijk belangrijk is voor onze veiligheid, maar daarmee is helaas ook veel dynamiek verloren gegaan en is de biodiversiteit afgenomen.

Het gebied waardoor we gaan is weids en stil. Er zijn maar weinig tegenliggers want tegen de wind in fietsen valt vandaag niet mee. Wij waaien vanzelf naar Katwijk waar we even een visboer opzoeken op een gemoedelijk plein waar het wél druk is met toeristen. Aan de boulevard staat het beeld ‘Vrouw met kind’ dat prinses Juliana aan de bewoners van Katwijk schonk. De vrouw wacht aan de kust met haar kind op de vissers die de zee opgingen. Het drukt het leven met de zee uit die zowel geeft als neemt.

Vanuit onze luxe positie op de fiets hoeven wij vandaag de dag geen persoonlijke strijd tegen het water meer te leveren. Duinen en dijken beschermen ons nu heel vanzelfsprekend.  Maar generaties lang was dat anders. Die geschiedenis heeft ons gevormd. Want water dwong ons tot samenwerking. Boeren, dorpen en steden moesten samen besluiten nemen en dat leidde al vroeg tot vormen van bestuur. Niet meedoen was geen optie: dan liep alles onder.

Het water liet zich niet wegdenken, er moesten praktische oplossingen komen. Je ziet het terug in onze directe manier van doen, weinig behoefte aan hiërarchie of uiterlijk vertoon en de focus op wat werkt.

Het besef van kwetsbaarheid was groot en bekende kantelpunten als de Watersnoodramp van 1953 zitten nog in ons collectieve geheugen. En dat geeft een constante onderstroom van voorzichtigheid, vooruitdenken en investeren in bescherming.

Polders werden drooggelegd, duinen vastgelegd en waterpeilen geregeld en daarmee werd de Nederlandse natuur voor een heel groot deel mensenwerk. Je kunt het hier gewoon niet scheiden van elkaar. Maar daarmee is ook de mentaliteit ontstaan dat we onze omgeving kunnen vormgeven.

Omdat we het water zijn gaan beheersen, is onze relatie met de natuur anders geworden dan in veel andere landen. Vroeger bepaalde de natuur alles en moest je je aanpassen. Nu regelen we het waterpeil en bepalen wíj waar land en water is. Dat geeft het gevoel van: “wij staan er een beetje boven”.  En dat creëert afstand.

Maar de laatste decennia zie je een tegenbeweging. Projecten als natuurontwikkeling en ‘ruimte voor de rivier’ laten zien dat we weer steeds meer gaan erkennen dat we niet alles kunnen controleren.

Wíj zoeken vandaag rust in de duinen en ervaren verbinding met de natuur om ons heen. We zijn onderdeel van een natuurlijk systeem. De Hollander heeft de natuur eerst moeten temmen om te kunnen overleven. Maar omdat de natuur zich niet laat temmen, moeten we opnieuw leren hoe we met haar kunnen samenleven. De wal heeft het schip gekeerd. En dat was nodig.