Klein maar toch ruim

We zoeken het fietspad weer op dat ons zo dicht mogelijk naar de Groningse kust brengt. Een dijk scheidt ons met de Eems die nog steeds laag staat. We zien zandplaten met diepe geulen waarin water staat. Vogels fourageren er en wat verder van de kust liggen zeehonden te 'vetten'. Wat een fijn gebied is dit en ook nog volledig onbekend voor ons. Wat mooi meegenomen is omdat onze trektocht daardoor iets avontuurlijks krijgt. Zelfs als ze over keurig geasfalteerde fietspaden gaat.

Termunten heeft een imposante kerk met rode dakpannen. In katholieke kerken steken we soms even een kaarsje aan maar deze kerk waarderen we op enige afstand. Twee oudere echtparen rijden hetzelfde traject, ze doen aan mijn schoonouders denken die regelmatig met twee zwagers en een schoonzus een fietstocht maken. Zonder dat zij het weten, bieden ze ons een warme aanblik. Vooral omdat de mannen zich als ondeugende jongens gedragen en de vrouwen er hartelijk om moeten lachen.

Ook hier onderhouden schapen de dijken door het gras kort te houden. Het fietspad ligt bezaaid met hun poep maar dat zijn we inmiddels gewend. Soms gaan we slalommend over het pad want je gaat er nou ook weer niet expres doorheen. We zijn het geblaat nog steeds niet zat. Het klinkt lekker in de ruimte van de Groningse polder.

Die polder is enorm. De statige oude boerderijen zijn dat op hun manier ook. Ze staan midden tussen uitgestrekte bouwlanden. Bij het Punt van Reide – een smalle landtong die diep de Dollard insteekt –  houden we stil en kijken we uit over de Eems links van ons, en de enorme Dollard ter rechter zijde. Het vormt samen met de Eems een inham van de Waddenzee.

De Dollard is niet altijd zee geweest. In de late middeleeuwen lag hier een bewoond veengebied met dorpen, boerderijen en kloosters. Door bodemdaling, veenontginning en een reeks zware stormvloeden drong de zee steeds verder het land binnen. Bij die overstromingen verdwenen tientallen dorpen onder het water. Daarna begon een proces dat typisch Nederlands is: land terugwinnen op de zee. Tegenwoordig is de Dollard een brak estuarium, waar zoet water uit rivieren en zout water uit de Waddenzee elkaar ontmoeten. Daardoor is het een belangrijk leefgebied voor vogels, vissen en zeehonden.

De grote boerderijen staan op grond die ooit door de zee veroverd werd en later op de zee werd teruggewonnen. De oudste boerderijen in het kustgebied werden op een wierde – kunstmatige woonheuvel – gebouwd. In de oudste delen van het kustgebied liggen nog wierden, terwijl de monumentale herenboerderijen in de Dollardpolders vaak op het maaiveld staan omdat de dijken inmiddels bescherming bieden.

Oude kerkjes, boerderijen en woningen zijn vrijwel allemaal van baksteen, een bouwmateriaal dat al eeuwen kenmerkend is voor het noorden. Het is toch mooi dat we bijna de hele route via fietspaden kunnen afleggen. Het wordt door buitenlandse bezoekers als typisch Nederlands opgemerkt. Deze fietsinfrastructuur maakt het mogelijk om bijna overal te kunnen komen. Tot diep in natuurgebieden, waardoor je ons land vanaf de fiets toch nog als ‘heel ruim’ kunt beleven op veel plaatsen. Een bijzonder fenomeen is het. In landen om ons heen is dat vaak anders.

Bij knooppunt 97 slaan we linksaf en rijden we onder de Dollard langs tot aan de Duitse grens. Een afstand van ongeveer veertien kilometer nog. Het is poldergebied, dus ruim. Op enige afstand zien we de kerktorentjes van de dorpen Midwolda, Oostwold, Finsterwolde, en de bebouwing van buurtschappen Ganzedijk, Hongerige Wolf, Finsterwolderhamrik en Drieborg.

Het valt op dat er in het Groninger landschap heel grote landschapskunstwerken staan die hier bijzonder goed tot hun recht komen. Langs het fietspad staat een aantal roestbruine stalen palen als graanhalmen. Ze bewegen niet, maar lijken toch met de wind mee te deinen. Het kunstwerk verwijst naar de Graanrepubliek, de streek waar het graan ooit voor ongekende rijkdom zorgde.

Nieuwe Statenzijl is een van de plekken waar je het gevoel krijgt dat Nederland ophoudt. Verder kun je niet. Erachter liggen de Westerwoldse AA en Duitsland. Het gehucht bestaat uit slechts enkele huizen, een sluizencomplex en een jachthaventje. Vanaf hier kijk je ook uit over de Dollard, terwijl de grens met Duitsland dwars door het water loopt. Er staat een kiekkaaste. Het is de enige buitendijkse vogelkijkhut van Nederland. Via een vlonderpad loop je door het riet naar de hut die letterlijk boven het wad staat.

Het kunstwerk ‘De Waaiboei’ staat bovenop de dijk. De acht meter hoge constructie beweegt wél echt mee met de wind. Ze lijkt op een scheepsboei en op een kerktoren en vormt een markant herkenningspunt op de grens van land en water. Het is mooi hoe cultuur hier verweven is met het landschap. Met kunst probeert de kunstenaar iets uit te drukken waar ik soms teveel woorden voor nodig heb en het dan nog niet weet te vangen.

Ede Staal is voor veel Groningers veel meer dan een zanger. Hij wordt gezien als de stem van het Groningse landschap en de Groningse volksaard. Zijn liedjes gaan over het platteland , de wind, de akkers, de dorpen en de mensen van Groningen. Op een groot bord staat een deel van de songtekst over Nij Stoatenziel.

Nij Stoatenziel, doe bist mien end en mien begun,

Doe bist mien moan, en doe bist ook mien zun.

En bie leeg woater spaigelt Dollerd zich in t sliek,

Nij Stoatenziel, doar wil ik strunen achter diek, oh joa,

Nij Stoatenziel, doar wil ik strunen achter diek.